header2

czwartek, 02 styczeń 2014 16:30

Słów parę o kumakach...

Aleksandra Kolanek

                                                         rezonator

Zapraszamy do zapoznania się z nowym artykułem dotyczącym kumaków.

 

              Kumaki należą do rodziny Bombinatoridae, rodzaju Bombina. Najstarsze znalezione szkielety kumaków pochodzą z pliocenu (trzeciorzęd). Ich współczesny zasięg to Europa, kraje byłego Związku Radzieckiego, Chiny, Wietnam i Korea. Gatunki te prowadzą dzienny tryb życia, jako siedlisko preferują wody stojące, przy czym  wystarczają im czasem nawet kałuże (jak jest to w przypadku polskiego kumaka Bombina variegata).

            Cechami charakterystycznymi tej grupy zwierząt są: tzw. aposematyczne (jaskrawe) ubarwienie brzusznej strony ciała, obecność odruchu obronnego, zwanego "refleksem", toksyna (frynolicyna) wydzielana przez gruczoły skórne, źrenice o sercowatym kształcie, wokalizacja podczas oddychania.   

                                                           zrenica   

                                                                           Sercowata źrenica kumaka 

                                                                   refleks 

                                                                            "Refleks" (Źródło: Internet)

                U samców w czasie godów występują czarne i szorstkie modzele godowe na przednich kończynach, które umożliwiają im trzymanie samic w amplexus – rodzaj uścisku godowego (u kumaków jest to uchwyt pachwinowy).

                                                       amplexus 

                                                                            Amplexus (Źródło: Internet)

           Biologia gatunków pozaeuropejskich jest słabo poznana, z wyjątkiem kumaka dalekowschodniego Bombina orientalis, który jest bardzo popularnym zwierzęciem terrarystycznym.

Przedstawiciele:

            W skład rodzaju Bombina wchodzi osiem gatunków, czego pięć żyje w Azji, a trzy to europejscy przedstawiciele rodziny.

1. Gatunki azjatyckie

            Bombina fortinuptialis – występuje na północ od środkowego biegu rzeki Xi Jang, w południowo wschodniej Azji. Endemit. Jego naturalnym siedliskiem są tropikalne i subtropikalne wilgotne lasy górskie, rzeki, mokradła słodkowodne oraz epizodyczne mokradła słonowodne. Największym zagrożeniem jest utrata siedlisk - podstawą gospodarki tego regionu jest rolnictwo.

            Bombina lichuanensis VU – stwierdzony na kilku stanowiskach w dwóch prowincjach chińskich. Siedlisko, jakie zamieszkują, to bagna w zalesionych obszarach górskich (powyżej 1500 m npm.). Są bardzo rzadkie, liczebność populacji stale spada. Największe zagrożenie to utrata powierzchni leśnej pod indywidualne rolnictwo i osiedlanie.

            Bombina microdeladigitora – występuje w Wietnamie oraz na pograniczu Chin z Myanmar (dawniej: Birma). Główne zagrożenia to utrata siedlisk przez deforestację i działania z tym związane. Zasięg pionowy do 2600 m npm. Siedlisko: subtropikalne i tropikalne wilgotne lasy górskie, wilgotne lub zalane nizinne łąki, rzeki i bagna.

            Bombina maxima - jest to największy przedstawiciel rodzaju. Żyje między rzeką Jangcy a Xi Jang, w prowincjach Sichuan, Yunnan i Guizhou w południowo-zachodnich Chinach. Endemit żyjący na terenów górzystych. Siedlisko, jakie preferuje, to bagna, mokradła słodkowodne i epizodyczne słonowodne, grunty orne, kanały i rowy. 

            Bombina orientalis –  zamieszkuje daleki wschód: Półwysep Koreański i pewne rejony Chin i Rosji. Jest najmniej narażony na wyginięcie spośród wszystkich gatunków, ponieważ łatwo adaptuje się do  środowisk zmienionych przez ludzi.

           Zarówno Bombina orientalis jak i Bombina maxima można spotkać w hodowli, są to bowiem gatunki terrarystyczne. Bardzo popularny - i polecany dla początkujących – jest zwłaszcza kumak dalekowschodni, którego zielone ubarwienie grzbietu przyciąga wzrok. 

                                                    borientalis1 

                                                                          Kumak dalekwschodni

Podstawowe informacje dotyczące hodowli (więcej informacji w serwisie terrarium.com.pl):

  • płazy te są zwierzętami stadnymi, dlatego nie powinno się ich trzymać pojedynczo,
  • minimalne rozmiary akwaterrarium, w jakim powinniśmy je trzymać to 30x20x20 cm dla dwóch osobników, dla czterech 40x30x30 cm, 
  • część wodna powinna zajmować większość akwaterrarium, woda powinna być głęboka na 5 - 10 cm, z ubogą roślinnością podwodną (ja używam moczarki kanadyjskiej, ewentualnie przywiezionej z terenu i przepłukanej pod bieżącą wodą rzęsy wodnej lub roślin o pływających liściach – jako kryjówki) – warto do części wodnej wsadzić kilka kamieni, na których zwierzęta będą mogły siadać, zanurzone do połowy w wodzie; podłoże części lądowej może być rozmaite: torf, drobne kamyczki, włókno kokosowe,
  • należy zadbać o odpowiednią liczbę kryjówek, w tym celu dobrze się sprawdza połówka kokosa lub fragment kory tworzący daszek nad wodą,
  • temperatura wody ok. 15 – 20°C, lepiej mniej niż więcej (płazów nie wolno przegrzać!).

            Kumaki to zwierzęta bardzo żarłoczne, bardzo łatwo je przekarmić, ponieważ "jedzą póki widzą", datego też należy kontrolować, czy płazy nie robią się zbyt okrągłe. Młode karmimy codzienie, dorosłe co kilka dni. Jako pokarm dobrze sprawdzają się larwy ochotki czy wodzienia (gdy płazy są jeszcze małe), świerszcze bananowe oraz dżdżownice (warto przemyśleć hodowlę tych ostatnich, u mnie siedzą w faunaboxie i co tydzień dostają rozgotowanego, ostygniętego ziemniaka rozgniecionego z preparatem witaminowym – w ten sposób posrednio minerały trafiają do kumaków wraz z dżdżownicą). Lepiej nie podawać mączników, są ciężkostrawne i mocno otłuszczają płazy.

            Na poczatku kumaki bywają płochliwe, po pewnym czasie uczą się jeść z pęsety. Bardzo szybko też uczą się, że podniesienie pokrywy oznacza karmienie i natychmiast podpływają.

2. Gatunki europejskie

Bombina pachypus  EN - endemit włoski, niektórzy badacze uznają go za podgatunek kumaka górskiego.  Powszechny w niezacienionych zbiornikach leśnych i na otwartych terenach. Przebywa także w rowach melioracyjnych, obszarach irygowanych, polach, pastwiskach.

            Zagrożenia: infekcje grzybicze, fragmentacja i osuszanie wilgotnych siedlisk na skutek zniszczeń agrokulturalnych, czyszczenie sztucznych zbiorników, które wcześniej zasiedliły, utrata różnorodności genetycznej małych populacji.

Poza kumakiem włoskim, w Europie występują także dwa gatunki kumaków, które można spotkać na terenie naszego kraju:

Bombina bombina  LC – kumak nizinny, gatunek wymieniony w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej, pospolity w całej nizinnej części Polski (do 250 m npm., wyjątkowo rzadko powyżej). Na obszarach, gdzie jego zasięg pokrywa się z zasięgiem kumaka górskiego (przedgórze Karpat), może dochodzić do powstawania mieszańców. Związany z płytkimi i ciepłymi zbiornikami wodnymi o bogatej roślinności (starorzecza, rozlewiska, małe jeziorka). Głównymi zagrożeniami są: nieszczenie siedlisk związane z melioracyjnym obniżaniem wód, regulacjami rzek, zasypywaniem płytkich stawów i składowaniem w nich śmieci.

                                                    bbombina 

                                                                                 Kumak nizinny

                                                   rezonator 

                                                 Samiec kumaka nizinnego podczas wydawania odgłosów godowych

Bombina variegata LC  – kumak górski, żyjący na terenie Karpat oraz ich pogórza. Zamieszkuje drobne, okresowe zbiorniki wodne, stawki, glinianki, a także przydrożne rowy, pozbawione roślinności. W związku z niekorzystnymi warunkami dla rozwoju jaj i kijanek, zwierzęta te wykształciły strategię rozrodczą polegającą na wielokrotnych, krótkich godach następujących zaraz po obfitych opadach, oraz składaniu niewielkiej liczby jaj do wszelkich napotkanych zbiorników wodnych – dzięki temu zwiększają swoje szanse na sukces rozrodczy, gdyż w części bardzo płytkich, silnie nasłonecznionych kałuż czy rowów jaja i kijanki zdążą się rozwinąć na czas i rozpocząć fazę lądową swojego życia. Głowne zagrożenia dla tego gatunku to niszczenie jego nietrwałych siedlisk - utwardzanie dróg, zasypywanie stawków, odprowadzanie ścieków z detergentami.

                                                      bvariegata 

                                                                                  Kumak górski

             Kumaka górskiego i nizinnego można odróżnić od siebie głównie po miejscu ich napotkania  – ich nazwy wskazują nam, którego z nich możemy spodziewać się na niżu, a którego w górach. Co jednak w przypadku, kiedy nie mam informacji o miejscu napotkania zwierzęcia? Możemy wówczas przyjrzeć się ubarwieniu brzusznej strony ciała: kumak górski ma brzuch bardziej żółty, a plamy na kończynach zlewają się z tymi na brzuchu. Jego brodawki grzbietowe, widziane pod lupą, są ostro zakoczone. U kumaka nizinnego plamy te będą miały kolor bardziej pomarańczowy oraz nie będą ze sobą połączone. Brodawki grzbietowe zaokrąglone.

                                                         kumaki 

                                                                     Porównanie polskich gatunków kumaków 

 

Bibliografia:

Berger L. 2000. Płazy i gady Polski. Klucz do oznaczania. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Głowaciński, Z., Rafiński, J. (red.) 2003. Atlas płazów i gadów Polski. Status – rozmieszczenie – ochrona. Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa – Kraków.

Sura P. 2005. Encyklopedia współczesnych płazów i gadów. Wydawnictwo Kwadrat, Nowy Sącz

Serwisy internetowe:

amphibiaweb.org

amphibia.org.pl

terrarium.com.pl

Czytany 1462 razy Ostatnio zmieniany wtorek, 25 listopad 2014 21:50

Odwiedza nas 207 gości oraz 0 użytkowników.