header2

poniedziałek, 07 listopad 2011 20:49

Problem inwazyjności żółwia czerwonolicego

Problem inwazyjności żółwia czerwonolicego (Trachemys scripta elegans)

Autor:
Piotr Chmielewski
Mateusz Rawski

Korekta:
Jan Kaczmarek

                              Fot._1._inwazyjny_gatunek_-_w_czerwonolicy_Trachemys_scripta_elegans        Fot._2._w_botny_Emys_orbicularis_-_jedyny_krajowy_gatunek_wia        Fot._3._grupa_wi_czerwonolicych_pod_promiennikiem

     Żółw czerwonolicy (Trachemys scripta elegans) (fot 1.) jest jednym z podgatunków północnoamerykańskiego żółwia ozdobnego (Trachemys scripta) należącego do rodziny żółwi błotnych (Emydidae). W naturalnych warunkach żółwie te zasiedlają słodkowodne zbiorniki wodne: jeziora, rzeki, stawy. Przedstawiciele tego gatunku charakteryzują się dużymi zdolnościami adaptacyjnymi – żółw czerwonolicy jest gatunkiem oportunistycznym, wszystkożernym, mogącym łatwo dostosować swoją dietę do dostępnej bazy pokarmowej. Osiąga znaczne rozmiary, nawet do 28 cm długości pancerza, przez co może konkurować z przedstawicielami lokalnej fauny o różne zasoby środowiska, takie jak pokarm czy miejsca do wygrzewania. Jest gadem długowiecznym – może dożywać 30 lat.

     Żółw czerwonolicy jako gatunek inwazyjny może powodować wypieranie rodzimych dla danych terenów gatunków żółwi wodno – lądowych, które często już są gatunkami zagrożonymi. Cadi A. i Joly P. w swoich badaniach wykazali możliwość zachodzenia konkurencji o miejsca do wygrzewania się pomiędzy Trachemys scripta elegant, a rodzimym w Europie żółwiem błotnym (Emys orbicularis)(fot. 2). Wzmożona konkurencja powodowała przy tym zwiększoną śmiertelność i spadek masy ciała żółwi błotnych. Mimo przeprowadzenia eksperymentu w warunkach hodowli zamkniętej, otrzymane wyniki nasuwają bardzo pesymistyczne wnioski odnośnie możliwości konkurowania obydwu gatunków w warunkach naturalnych. Żółw błotny przegrywa z agresywniejszym, bardziej ekspansywnym i żarłocznym żółwiem czerwonolicym.

     Oprócz negatywnego oddziaływania na jedynego żółwia w faunie Polski, żółw czerwonolicy może wywierać niekorzystny wpływ na ekosystemy zbiorników wodnych, zaburzając strukturę troficzną w ich obrębie i wpływając na interakcje międzygatunkowe między organizmami wodnymi (Najbar 2001). Może to prowadzić do znacznych modyfikacji sieci troficznych oraz zaburzenia struktury i dynamiki populacji lokalnej herpetofauny, np. przez zubożenie puli zasobów pokarmowych i wypieranie z dogodnych miejsc do wygrzewania (Cadi i Joly 2004).

     Żółw czerwonolicy może stanowić także zagrożenie dla samych ludzi. Przeprowadzone badania dowiodły, że jest on wektorem bakterii z rodzaju Salmonella, będących przyczyną zatruć pokarmowych (CDC 2010, Harris et al. 2010). Ugryzienia zadane przez Trachemys scripta elegans są bolesne i trudno się goją.

     Trachemys scripta elegans, jako element obcy w naszej herpetofaunie, może być nosicielem patogenów, które stanowią potencjalne zagrożenie dla objętego w Polsce ochroną prawną żółwia błotnego (Najbar 2001).

     W Polsce nie udokumentowano przypadków wyklucia się młodych osobników, lecz istnieją potwierdzone przypadki dzikich lub półdzikich złożeń jaj. Jednak istnieją przesłanki i relacje świadków świadczące, że jest to możliwe. W krajach europejskich (np. we Francji i w Hiszpanii) udokumentowano udany rozród żółwi czerwonolicych (Cadi et al. 2004, Capellaras i Carretero 2000). W krajach azjatyckich, takich jak Tajwan, również odnotowano sukces rozrodczy tego żółwia (Chen 2006).
W latach dziewięćdziesiątych żółw czerwonolicy należał do grupy najpopularniejszych gadów w hodowlach amatorskich. W latach 1994 – 97 wyeksportowano z USA 31 milionów osobników, z czego do Polski sprowadzono 448 000 żółwi (Najbar 2001). Żółw czerwonolicy został zaliczony do grupy stu najgroźniejszych gatunków inwazyjnych przez Grupę Specjalistów ds. Gatunków Obcych (ISSG) Światowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN).

Akty prawne

     W roku 1997 Unia Europejska wprowadziła całkowity zakaz importu żółwi czerwonolicych na obszar Wspólnoty, umieszczając Trachemys scripta elegans w aneksie B do rozporządzenia 338/97 Rady Wspólnoty Europejskiej.
Polskim aktem prawnym dotyczącym żółwi czerwonolicych, jako gatunku inwazyjnego jest Ustawa o Ochronie Przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 roku, która nakłada zakaz wprowadzania do środowiska zwierząt lub roślin obcych oraz ich form przetrwalnikowych.
Artykuł 64. ustawy o Ochronie Przyrody nakłada na właściciela zwierzęcia należącego do gatunku, którego dotyczą ograniczenia obrotu, prawny obowiązek pisemnego zgłoszenia zwierzęcia do rejestru prowadzonego przez starostę w ciągu 14 dni od jego nabycia. Natomiast art. 120 rzeczonej ustawy stanowi, że import, przetrzymywanie, sprzedaż i hodowla gatunków stanowiących zagrożenie dla rodzimej fauny wymaga zezwolenia Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Listę tych gatunków zawiera Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 września 2011. Na liście znalazły się wszystkie podgatunki żółwia ozdobnego, a także inne gatunki: żółw malowany (Chrysemys picta), żółw ostrogrzbiety (Graptemys pseudographica) i żółw jaszczurowaty (Chelydra serpentina)
W dniu 10 czerwca 2010 roku Państwowa Rada Ochrony Przyrody (PROP) wydała uchwałę w sprawie ograniczenia „inwazji" obcych gatunków żółwi, stwierdzając, że północnoamerykańskie żółwie wodno-lądowe (w tym żółw czerwonolicy) stanowią istotne zagrożenie dla ginącego żółwia błotnego oraz innych elementów rodzimej fauny.
Uchwała PROP wskazuje potrzebę stworzenia wyspecjalizowanych ośrodków mających na celu przetrzymywanie egzotycznych żółwi wodno-lądowych. Pozwoliłoby to izolować przedstawicieli gatunków obcych od lokalnej flory i fauny oraz zmniejszyłoby prawdopodobieństwo zaburzenia struktury ekosystemów, do których zwierzęta te mogłyby trafić.
Polityka ekologiczna państwa na lata 2009-2012 nakłada na Ministra Środowiska konieczność stworzenia Krajowej Strategii Postępowania z Gatunkami Obcymi, wynikającą z przyjęcia Konwencji Berneńskiej (Konwencji o ochronie gatunków dzikiej fauny i flory oraz ich siedlisk z dnia 19 września 1979 r.).
Ważnym dokumentem dotyczącym gatunków inwazyjnych jest komunikat Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komisji Europejskiej W kierunku strategii UE w sprawie gatunków inwazyjnych - COM (2008). Sugeruje się tu stworzenie wyspecjalizowanego instrumentu prawnego, który nadzorowałby problem gatunków inwazyjnych na terenie UE. Podkreśla się także wagę podnoszenia świadomości społeczeństwa w zakresie konieczności ochrony flory i fauny kontynentu przed silnie ekspansywnymi gatunkami obcymi. Oprócz wymienionych zagadnień w komunikacie Wspólnot Europejskich przedstawiono wpływ gatunków inwazyjnych na ekologię, gospodarkę, zdrowie publiczne i handel oraz możliwości rozwiązania tego problemu.

     Obecność gatunków inwazyjnych w przyrodzie europejskiej (w tym żółwia czerwonolicego) pociąga za sobą znaczne konsekwencje ekonomiczne. W Unii Europejskiej w roku 2008 koszt zwalczania gatunków inwazyjnych i naprawiania szkód, które wyrządziły, osiągnął kwotę szacowaną na 9,6 – 12,7 miliardów euro (dane Komisji Europejskiej). W fundusze przeznaczane na walkę z gatunkami inwazyjnymi inwestuje się także środki z programu LIFE.

     Ważnym elementem strategii zwalczania gatunków inwazyjnych jest wczesne wykrywanie ich obecności w środowisku. W tym celu powstały inicjatywy informatyczno – badawcze takie jak DAISIE - europejski wykaz inwazyjnych gatunków obcych, ALARM - ocena znaczących zagrożeń dla różnorodności biologicznej przy pomocy sprawdzonych metod oraz NOBANIS - północnoeuropejska i bałtycka sieć danych o inwazyjnych gatunkach obcych. Wymienione systemy informacyjne pozwalają podejmować szybkie działania prewencyjne, które są dużo mniej kosztowne od późniejszej pracochłonnej eliminacji gatunków obcych oraz naprawy szkód przez nie spowodowanych. W Polsce powstała „Księga gatunków obcych inwazyjnych w faunie Polski", która jest dostępna także w Internecie.
Tematem przewodnim obchodów Międzynarodowego Dnia Różnorodności Biologicznej w roku 2009 była problematyka gatunków inwazyjnych. Pozwoliło to przedstawić ją na forum globalnym, jako jeden z priorytetów działalności człowieka oraz konieczność integracji innych jej aspektów z szeroko pojmowaną ochroną przyrody przed obcymi gatunkami.

Wnioski


     Mimo restrykcji prawnych nadal importowane są inne podgatunki żółwia ozdobnego: żółw żółtobrzuchy (Trachemys scripta scripta), żółtolicy (Trachemys scripta troosti), oraz inne pokrewne gatunki żółwi, których obrotu nie uregulowano prawnie. Istniejąca luka prawna pozwala importować do Polski gatunki podobnej wielkości, pochodzące z tych samych ferm żółwi, mogące się okazać równie lub nawet bardziej inwazyjne niż żółw czerwonolicy (fot. 3). Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 września 2011 traktuje już te gatunki na równi z żółwiem czerwonolicym, stąd po wejściu w życie tego aktu prawnego (6 miesięcy od daty ogłoszenia) import tych gatunków zostanie zapewne również ograniczony.
Inwazyjność żółwia czerwonolicego ma wymiar biologiczny, ekologiczny oraz społeczny. Obcy gatunek wprowadzony do ekosystemu, może wykazywać większe zdolności przystosowawcze niż gatunki rodzime. W dodatku uwalniane są najczęściej osobniki dorosłe, o znacznych rozmiarach, które w praktyce nie mają wrogów naturalnych, za czym idzie niewielka śmiertelność. Młode żółwie błotne zanim osiągną podobną wielkość mogą stać się ofiarami drapieżników, co znacznie zmniejsza ich przeżywalność.
Obserwacje żółwi w śródmiejskich zbiornikach wodnych mogą wzbudzać zainteresowanie lokalnych społeczności i wprowadzać w mylne przekonanie o obecności żółwia błotnego. Kluczową kwestią są akcje edukacyjno – informacyjne, uczące jak odróżniać obydwa gatunki, przestrzegające przed nabywaniem żółwi ozdobnych i przedstawiające ich potencjalny wpływ na miejscową biocenozę. Ideą wartą promowania jest koncepcja stworzenia paneuropejskiej strategii zwalczania gatunków inwazyjnych.
Żółw czerwonolicy – jeden ze stu najbardziej inwazyjnych gatunków na Ziemi – stał się klarownym przykładem problemu inwazyjności i konsekwencji, które niosą ze sobą luki w prawie oraz wiedzy z zakresu ekologii i ochrony środowiska. Potrzebna jest skoordynowana działalność na poziomie krajowym, Unii Europejskiej oraz globalnym, mająca na celu łagodzenie wpływu obecności przedstawicieli wszystkich podgatunków żółwia ozdobnego oraz innych obcych gatunków żółwi na rodzimą faunę. Koniecznym uzupełnieniem tej działalności powinna być szeroko zakrojona edukacyjna kampania społeczna wskazująca, że celem nadrzędnym jest ochrona różnorodności biologicznej. Należy informować ludzi o wymaganiach kupowanych przez nich zwierząt, a także oraz potencjalnych konsekwencjach ich ucieczki do środowiska.

Bibliografia:

Cadi A. i Joly P. „Impact of the introduction of the red-eared slider (Trachemys scripta elegans) on survival rates of the
European pond turtle (Emys orbicularis)" 2004
Gibbons, J. Whitfield. 1990. Life History and Ecology of the Slider Turtle
Michael E. Seidel „Taxonomic Observations on Extant Species and Subspecies of Slider Turtles, Genus Trachemys"
Najbar B. 2001, „ Żółw czerwonolicy Trachemys scripta elegans w województwie lubuskim (zachodnia Polska)"
Rozporządzenie Rady UE nr 338/97 EC
Tien-Hsi Chen „Distribution and status of the introduced red-eared slider (Trachemys scripta elegans ) in Taiwan".
Teillac i in „Red-eared Slider Turtles Trachemys scripta elegans Introduced to French Urban Wetlands: an Integrated Research and Conservation Program"
UCHWAŁA PROP nr 1/VI/2010 w sprawie ograniczania inwazji obcych gatunków żółwi
Ustawa o Ochronie Przyrody 16.04.2004 r
Strony internetowe:
ISSG, IUCN, Komisji Europejskiej, Europejskiej Agencji ds. Środowiska, NOBANIS, ALARM, DAISIE

Czytany 4302 razy Ostatnio zmieniany wtorek, 25 listopad 2014 21:50

Odwiedza nas 172 gości oraz 0 użytkowników.