header2

piątek, 21 maj 2010 21:57

Przyczyny spadku liczebności płazów

Przyczyny spadku liczebności płazów.
Autor: Szymon Fritzkowski

      Obecność płazów w przyrodzie jest niezbędna jako ważny czynnik równowagi biologicznej. Jako drapieżniki, pełnią rolę naturalnych regulatorów liczebności populacji organizmów, którymi sie żywią. Żyjąc często na polach i pobliżu siedzib ludzkich odgrywają dużą role w zwalczaniu owadów wyrządzających szkody w uprawach rolnych i leśnych (Rybacki, Berger 2003). Niezwykle ważne jest również to, że od jaja aż do postaci dorosłych są bazą pokarmową dla wielu gatunków zwierząt lądowych i wodnych (Berger, 2008). Wszystkie krajowe płazy objęte są ochroną gatunkową na podstawie Ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. 2004 r., Nr 92, poz. 880, ze zm.). Jeszcze przed przystąpieniem do UE Polska ratyfikowała niektóre umowy europejskie dotyczące ochrony fauny i flory, m.in. w 1996 r. Konwencje Berneńską o ochronie europejskiej przyrody żywej i siedlisk oraz po przystąpieniu do UE, Dyrektywę Siedliskowa o ochronie siedlisk naturalnych oraz fauny i flory (Rybacki, Maciantowicz 2006). Płazy są obecnie zaliczane do najlepszych bioindykatorów, czyli wskaźników stanu środowiska przyrodniczego i najlepszym systemem ostrzegania przed niekorzystnymi zmianami zachodzącymi w środowisku. Dowodzą tego badania prowadzone od wielu lat na całym świecie, w tym również w Polsce (Rybacki 2003). W skali globalnej prawie 33% gatunków płazów uważa sie za zagrożone lub krytycznie zagrożone, a u ok. 43% następuje spadek populacji . Jako główne przyczyny tego stanu rzeczy wymienia sie utratę siedlisk wskutek działalności człowieka, w tym zatruwanie wód przez pestycydy, metale ciężkie i nawozy sztuczne na bazie azotu, nadmierna eksploatacje zasobów i zmiany klimatyczne. (Pounds i in. 2005) Powyższy problem dotyczy również Polski pomimo dużej różnorodności biologicznej naszego kraju, zwłaszcza w zakresie biocenoz leśnych i bagiennych, które są doskonałym siedliskiem dla życia i rozwoju płazów. Niszczenie poszczególnych elementów środowiska przez działalność człowieka jest dla nich szczególnie groźne gdyż, zwierzęta te żyją na lądzie i w wodzie (jak wskazuje nazwa łacińska Amphibia: amphi podwójne, bios życie). Dorosłe osobniki żyją na lądzie i w wodzie, ale ich jaja i larwy rozwijają sie w wodzie. Podstawą ich egzystencji są małe zbiorniki słodkowodne, które od wielu lat zanikają w zastraszającym tempie (Rybacki, Berger 2003). Cześć z nich zanika w skutek naturalnych procesów biologicznych, ale większość jest niszczona przez człowieka poprzez zaśmiecanie, zatruwanie ściekami, związkami chemicznymi z pól, zasypywanie i osuszanie terenów podmokłych (Rybacki, Maciantowicz 2006). Nizina Wielkopolska posiada duży potencjał różnorodności biologicznej sprzyjającej zachowaniu wielu gatunków płazów. Jednak niszcząca działalność człowieka w połączeniu ze zjawiskiem tzw. stepowienia (obniżanie sie poziomu wód gruntowych i wysychanie zbiorników wodnych) powoduje systematyczne zmniejszanie liczebności populacji płazów. Pod koniec XIX wieku w Wielkopolsce istniało ok. 11 tys. małych zbiorników wodnych (o powierzchni do 1 ha), a 70 lat później, zaledwie ok. 2 tys. (spadek o blisko 80%) (Rybacki 2005). Badania populacji płazów bezogonowych w Wielkopolsce dotyczą głównie ich rozmieszczenia i liczebności (Rybacki, Berger 1997; Rybacki 2002) oraz zagrożeń i sposobów ich eliminowania (Rybacki, Berger 2003; Berger 2004; Rybacki 2005), w tym zagrożeń przez wzmożony ruch samochodowy i budowanie dróg szybkiego ruchu (Rybacki 2002; Rybacki, Krupa 2002). Stosunkowo niewiele badan poświeconych jest wpływowi szkodliwych czynników o charakterze globalnym takich jak zmiany klimatyczne czy promieniowanie UV. Główny rejon badań populacji płazów Wielkopolski to obszar Parku Krajobrazowego im. gen. Dezyderego Chłapowskiego (Rybacki, Berger 1997). Jest to jedyny teren dokładniej zbadany pod kątem rozmieszczenia gatunków, ich liczebności, waloryzacji siedlisk rozrodczych i zagrożeń (Rybacki, Berger 1997). Okresowe badania płazów prowadzono również w Wielkopolskim Parku Narodowym (Rybacki, Berger 2003). Badania płazów i gadów w samym Poznaniu i okolicach prowadzone są od lat 50-tych. Obejmują one duże zbiorniki wodne (jeziora), małe stawki na terenie zabudowanym, parki miejskie, zbiorniki przeciwpożarowe, itp. (Pawłowski 2002). Zagrożenia występujące na terenie Poznania zostały również opisane w pracy poświeconej ochronie żab zielonych (Berger 2008). Istnieje jednak wiele obszarów Wielkopolski, na których nie były prowadzone planowane badania herpetofauny. Jednym z takich terenów jest Zlewnia Strugi Średzkiej k. Poznania, rozciągająca sie na długości ok.15 km wzdłuż rzeki Struga Średzka, prawostronnym dopływie rzeki Maskawy. Ze względu na dużą różnorodność zbiorników wodnych, mokradeł oraz bogatą faunę i florę jest miejscem o potencjalnie dużej ilości siedlisk rozrodczych płazów. Jako obszar typowo rolniczy, zlewnia strugi Średzkiej jest jednak zagrożona przez chemizację rolnictwa, zaśmiecanie i ścieki z gospodarstw rolnych i domowych (Rybacki, Berger 2003). Niezbędne jest więc wstępne zbadanie tego terenu pod kątem występowania płazów bezogonowych i istniejących dla nich zagrożeń.
Czytany 5455 razy Ostatnio zmieniany wtorek, 25 listopad 2014 21:50

Odwiedza nas 182 gości oraz 0 użytkowników.